<script src="http://www.gmodules.com/ig/ifr?url=http://www.yourminis.com/embed/google.aspx%3Fxheight%3D80%26xwidth%3D250%26mininame%3Dweather%26buildnumber%3D1%252E5%252E5%252E6%26title%3DWeather%252892101%2529%26accountname%3Dyourminis%26uri%3Dyourminis%252Fyourmi

 Хүчин зүйлсийн зах зээл  

Хөдөлмөрийн зах зээл  

Капиталийн зах зээл  

Төгс өрсөлдөөнт зах зээл  

Монополь зах зээл, пүүсийн бүтээгдэхүүн үйлчилгээний тоо хэмжээ  
  
 Бүтээгдэхүүг ба зардлын хамаарал 

 Пүүсийн онол, зах зээлийн хэлбэрүүд  

 Үйлдвэрлэлийн зардал
 Эрэлтийн хууль, нийлүүлэлтийн хууль    Ашиглах матерал À.Áàêåé, Ð.Îðîñîî “Ýäèéí çàñãèéí óõààí”ÓÁ 1998  
Â.Íîðæâàí÷èã “Ìиêðî ýäèéí çàñàã” УБ 2005, Ñ.Àâèðìýä 
“Ìиêðî ýäèéí çàñàã” ÓÁ 2006 Б.Баяраа, Д.Гансүлд “Микро 
экономик” УБ 2005

Микро эдийн засаг хичээлийн хөтөлбөр
1. Эдийн засгийн ухааны судлах зүйл, үүсэл хөгжил: Хэдийгээр эдийн засаг хүмүүсийн оршин амьдрах хэрэгслийг бий болгодог ч хэн юугаар, юуны тусламжтайгаар хүмүүст зайлшгүй хэрэгцээтэй зүйлийг шийдвэрлэж байна вэ гэдгийгтогтооххэрэгтэй. Иймд эдийн засаг, нийгмийн тодорхой зорилгод ашиглагдаж байгаа бүхий л зүйлсийг эдийн засгийн нөөц гэдэг байна. Энэ нь эдийн засгийн байгуулалтын үндсэн эх булаг нь болдог байна.
2.Эрэлт ба нийлүүлэлтийн тодорхойлолт Эрэлт, эрэлтийн хууль, нийлүүлэлт, нийлүүлэлтийн хууль, тэдгээрт нөлөөлөх хүчин зүйлсүүдийг авч үзнэ. Эрэлт гэж худалдан авах чадвараар баталгаажсан хэрэгцээг хэлнэ. Нийлүүлэлт гэж нөөцөөр баталгаажсан үйлдвэрлэлийг хэлнэ
3.Зах зээлийн тэнцвэр түүнд нөлөөлөх хүчин зүйлс Зах зээл дээр тогтсон тухайн тодорхой үнээр нийлүүлэх бүтээгдэхүүний тоо хэмжээ түүний эрэлтийн хэмжээтэй тэнцүү байх тийм нөхцөлийг зах зээлийн тэнвэр гэнэ. Өөрөөр хэлбэл илүүдэл ч үгүй хомсдол ч үгүй хэсгийг зах зээлийн тэнцвэр гэнэ.
4.Эрэлт нийлүүлэлтийн мэдрэмж Мэдрэмж, эрэлт, нийлүүлэлтээс хамаарах мэдрэмжийн талаар судална. Зах зээлийн эдийн засгйиг судлахад мэдрэмжийн үзүүлэлт чухал ач холбогдолтой. Мэдрэмж гэж аливаа нэг аргументийн өөрчлөлтийн үр дүнд функц хичнээн хэмжээгээр өөрчлөгдөх үйл явцыг хэлнэ. Өөрөөр хэлбэл эдийн засгийн нэг үзэгдлийн өөрчлөлтийн үр дүнд нөгөө үзэгдлийн тоо, хэмжээнд гарч байгаа өөрчлөлтийг мэдрэмж гэнэ. Мэдрэмж нь үнээс хамаарах эрэлтийн мэдрэмж, орлогоос хамаарах эрэлтийн мэдрэмж , үнээс хамаарах нийлүүлэлтийн мэдрэмж гэж байна.
5. Хэрэглэгчийн онол Төсвийн шулуун ба ялгаагүй муруй Зах зээлийн эдийн засгийн тогтолцооны микро түвшин дэх механизм зүй тогтлыг үйлдвэрлэлийн талаас нь пүүсийн онолоор судална. Аливаа хэрэглэгчийн гол зорилго нь хэрэгцээг хангах, ханамжаа дээд түвшинд байлгах явдал юм. Энэ үүднээс хэрэглэгч юуг, ямар хэмжээтэй худалдан авах гэдэг асуудалд хариулт өгөх шаардлага гарна. Хэрэглэгчийн онол нь зах зээлийн эрэлтийг тайлбарлахад чиглэгдэх тул эрэлтийн хуулийн орлогын болон орлуулалтын үр дүнгийн тусламжтайгаар тайлбарлаж болно. Төсвийн шулуун гэдэг нь тогтмол хэмжээний мөнгөн орлогоор янз бүрийн хослолыг харуулсан шугамыг хэлнэ. Хэрэглэгчийн хэрэгцээг ижил түвшинд хангах буюу хэрэглэгчид ижил хэмжээний ханамж өгөх тухайн хоёр төрлийн барааны боломжит бүх хослолыг харуулсан муруй, ялгаагүй зэргийг авч судална. Төсвийн шугам бол хэрэглэгч юуг хичнээн хэмжээтэй худалдан авахыг харуулдаг байхад ялгаагүй муруй нь хэрэглэгчийн худалдан авах хүсэл ханамжийн байдлыг илэрхийлнэ.
6.Пүүсийн онол, зах зээлийн хэлбэрүүд Зах зээлийн нийлүүлэлтийн талыг буюу үйлдвэрлэлийн асуудлыг пүүсээр төлөөлүүлж судалдаг. Өөрөөр хэлбэл үйлдвэрлэлийн холбогдолтой шийдвэрийг үйлдвэрлэгч хэрхэн гаргахыг пүүсийн онолоор авч үзнэ. Эдийн засгийн ухаан бараа үйлчилгээний үйлдвэрлэл, хуваарилалтын үйл явцыг судлан эдгээр үйл ажиллагааг хамгийн сайэ зохион байгуулах талаар зөвлөмж боловсруулахдаа оновчтой байх зарчмыг үндэс болгодог.


Оновчтой байх зарчим гэдэг нь эдийн засгийн үйл ажиллагаанд оролцогсод бүгдээрээ үр өгөөжтэй ажиллах өөрөөр хэлбэл, хамгийн бага нөөц зарцуулан өөрийн дээд хэмжээний хэрэглээг хангах эрмэлзлэлтэй байхыг хэлэнэ.
7.Бүтээмж буурах хууль Пүүсийн хамгийн их ашигтай байх нөхцөл, бутээмж буурах хууль зэргийн судална. Тогтмол орцтой хослон хэрэглэгдэх хувьсах орцын хэмжээ нэмэгдэх тусам үйлдвэрлэлийн хэмжээ өсч байснаа тодорхой түвшинд хүрээд буурах зүй тогтлыг үр өгөөж буурах хууль гэнэ. өөрөөр хэлбэл тогтмол хүчин зүйлийн хэмжээ өөрчлөгдөөгүй үед хувьсах хүчин зүйл нэг нэгжээр нэмэгдэхэд хувьсах хүчин зүйлийн дараалсан нэгж бүр нийт бүтээгдэхүүнийг нмэгдүүлэх бөгөөд гэхдээ түрүүчийн нэгжээсээ багаар нэмэгдүүлдэг хуулийг хүчин зүйлийн бүтээмж буурах хууль гэж нэрлэнэ.
8.Төгс өрсөлдөөнт зах зээл Зах зээлийн бүрдүүлэгч хүчин зүйлс, төгс өрсөлдөөний хэлбэр, шинж, ашиг хамгийн их байх нөхцөл,төгс өрсөлдөөнт зах зээл дээрх эрэлтийн муруйн онцлог зэргийг авч үзнэ. Ялгаваргүй буюу ижил төрлийн бүтээгдэхүүний маш олон үйлдвэрлэгч, борлуулагчдыг төгс өрсөлдөөнт ба чөлөөт өрсөлдөөнт зах зээл гэнэ. өрсөлдөөнд ороцогчдын тоо хязгааргүй бөгөөд зах зээлд туйлын чөлөөтэй орж гарч байх явдал юм.
9.Монополь зах зээл Монополь зах зээлийн шинж. Түүний гол шинж , энэ зах зээлд ашиг хамгийн их байх нөхцөл зэргийг авч үзнэ. Цэвэр төгс монополь гэж бүх буюу ихэнх үйлдвэрлэлийг хяналтандаа аваад бараа болон үйлчилгээний үнэнд нөлөөлөх боломжийг олсон зах зээлийн бүтцийг хэлнэ. Өөрөөр хэлбэл аливаа бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл, борлуулалтыг дангаараа ноёрхогчийг монополь гэнэ.
10.Олигополь зах зээл Олигополь зах зээлийн онцлог, үнийг яаж тогтоох энэ зах зээлд үнэ яаж тогтох, хамгийн их ашигтай байх нөхцөлийг авч үзнэ. Ялгавартай болон ялгаваргүй барааны цөөн үйлдвэрлэгч ба борлуулагчтай зах зээлийг олигополь зах зээл гэнэ. Өөрөөр хэлбэл харьцангуй цөөн тооны пүүс тухайн бүтээгдэхүүний зах зээлд ноёрхол тогтоосон үед олигополь үүсдэг байна. Олигополийн нэг хэлбэр нь дуаполь бөгөөд тухайн бүтээгдэхүүний зах зээлд хоёрхон нийлүүлэгч ноёрхол тогтоосон үед дуаполь бий болдог.
11.Монопольт өрсөлдөөнт зах зээл Ялгавартай бүтээгдэхүүний харьцангуй олон үйлдвэрлэгч борлуулагчийг монополь өрсөлдөөн гэнэ. Өөрөөр хэлбэл ерөнхийдөө нэг салбарт хамрагддаг, хоорондоо төстэй боловч ялгаатай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг, нууц хэлцэлгүй, харьцангуй олон тооны пүүсээс тогтсон зах зээлийн бүтцийг монопольт өрсөлдөөн гэнэ. Монопольт өрсөлдөөн нь төгс өрсөлдөөнтэй нэлээд ойр боловч зарим талаараа монополийн шинжийг агуулсан байна. Үндсэн шинжүүд нь харьцангуй олон тооны өрсөлдөгч пүүсээс тогтох, бүтээгдэхүүний ялгаварал ихтэй байх, салбарт орж гарах чөлөөтэй байдал, тухайн салбарт хөдөлмөр материал санхүүгийн нөөцийг дээд зэргээр дайчлах, тухайн салбарт ялгавартай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байгаа үйлдвэрлэгчид барааны үнийг тогтооход харьцангуй нөлөө үзүүлэх.
12.Үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлсийн зах зээл Аливаа бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх, үйлчилгээ явуулахад тодорхой хэмжээний үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлсийг зайлшгүй ашигладаг . Үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлс нь төрөл бүрийн нөөцүүдийг авч үзэж судална. Бүтээгдэхүүн үйлчилгээний зах зээл дээр пүүс үйлдвэрлэгчийн буюу нийлүүлэгчийн үүргийг, харин өрх гэр хэрэглэгчийн үүргийг гүйцэтгэж байсан бол үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлсийн зах зээл дээр энэ үүргүүд эсрэгээр өөрчлөгдөнө. Өөрөөр хэлбэл, тухайн зах зээлийн эрэлтийг пүүс бий болгоно. Харин дараах хүчин зүйлсүүдийн нийлүүлэлтийг өрх гэр бий болгоно. Хөдөлмөр, капитал, газар . Энэ зах зээл дээр тухайн орны хүн амын мөнгөн орлого бүрэлдэж байдаг учир, өөрөөр хэлбэл өрх гэрүүд хөдөлмөр капитал зэрэг үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлсээ ашиглуулсны төлөө орлого олж байдаг.
13.Хөдөлмөрийн зах зээл Ямар нэгэн ашигтай үр дүнд хүрэхэд чиглэгдсэн хүний биеийн болон оюуны хүчний зацуулалтыг хөдөлмөр гэнэ. Хөдөлмөр нь хувь хүн, өрхийн аж ахуйн мэдэлд байдаг тул тэд зах зээлд хөдөлмөрөө нийлүүлэх талаар авч үзэнэ. Хөдөлмөр бол нийгмийн байнга өсөн нэмэгдэж байгаа материалын болон оюун санааны хэрэгцээг хангах эх сурвалж юм. Иймд ямар нэг үр ашигтай үр дүнд хүрэхэд чиглэгдсэн хүний биеийн болон оюуны хүчний зарцуулалтыг хөдөлмөр гэнэ. Хөдөлмөр зарцуулалтын хэмжээг ажлын цагийн үргэлжлэх хугацаагаар хэмжинэ.
14.Капиталийн зах зээл Капитал гэдэг нь латин гаралтай үг бөгөөд анх “Үндэстэн эд хөрөнгө” гэсэн утгатай байсан. Капитал гэсэн нэр томъёо нь материйллаг эд зүйлс болон материаллаг бус эд зүйлсийг багтаасан өргөн хүрээтэй ойлголт юм. Капиталын зах зээл нь эрэлт нийлүүлэлтийн онолын дагуу тайлбарлагдана. Үйлдвэрлэлийн бусад хүчин зүйлийн нэгэн адил капиталын эрэлт үүсмэл шинжтэй байна. Катиталын эрэлт нийлүүлэлтийн загварыг авч үзэхдээ капиталын тоо хэмжээг болон түүний үгийг харгалзах ёстой байдаг. Пүүсэд хэрэгцээтэй бүх төрлийн тоног төхөөрөмж төрлийн тоног төхөөрөмж, байшин барилгыг хэмжихийн тулд үйлдвэрлэлийн хэрэгсэл капитал худалдан авахад шаардагдах мөнгөний тоо хэмжээг тооцно. Өөрөөр хэлбэл капиталын тоо хэмжээг машины тоогоор бус харин машин худалдан авахад зарцуулах төгрөгөөр хэмжинэ гэсэн үг.
15. Капиталын зах зээлийн онцлог зээлийн хүү Зээлийн хүү бол мөнгийг хэрэглэсний төлөө төлж буй үнэ юм. Өөрөөр хэлбэл, 1 долларыг нэг жилийн дотор ашигласныхаа төлөө төлөх мөнгөний тоо хэмжээ юм. Зээлийн хүү нь мөнгөний абсолют хэмжээг бус харьцангуй хувийг харуулна. Зээлийн хүү нь капиталын үйлдвэрлэлийн түвшин болон бүтцэд нэг зэрэг нөлөөлдөг чухал үнэ юм. Мөнгөний ханш уналтын үед зээлийн хүү хоёр хэлбэртэй байна.
1. Мөнгөн буюу нэрлэсэн зээлийн хүү
2. Бодит зээлийн хүү
16.Газрын зах зээл Нийгмийн аливаа үйлдвэрлэлийг явуулахад газар, байгалийн баялаг нь түүний материаллаг үндэс, урьдчилах нөхцөл нь болдог. Эдийн засгийн янз бүрийн салбаруудад газрын гүйцэтгэх үүрэг үйлдвэрт газар үйлдвэрлэлийг байршуулах суурийн үүрэг, олзворлох аж үйлдвэрт газрын гүн дэх ашигт малтмал чухал үүрэгтэй. Харин эдгээр салбарын үр дүнд газрын үржил шим ямар ч ач холбогдолгүй. Тэгвэл хөдөө аж ахуйд газар нь энэ салбарын оршин хөгжих материаллаг үндэс төдийгүй үйлдвэрлэлийг явуулах хамгийн чухал хүчин зүйл болдог.

Микро эдийн засаг хичээлийн стандарт
Өмнөх холбоо:
Хичээл заах багш:
Е-mail: tsatsral_8899@ yahoo.com
Мэргэжил: Эдийн засагч
Хичээлийн цаг: Нийт 32 лекц 32 сем
Ажлын цаг: Долоо хоногт 2:2
Багц цаг: 3кр
Хэвтээ тэнхлэгээр :
Босоо тэнхлэгээр: Статистик, Эконометрик, Олон улсын худалдаа, Макро эдийн засаг гэх мэт мэргэжлийн суурь хичээлүүдийг үзэж судалахад үндэс болно.
Зорилго: Энэ хичээлээр зах зээлийн эдийн засгийн ухааны анхны эмх цэгцтэй ойлголтыг өгөх ба үүгээрээ бэлтгэж буй мэргэжилтнүүдэд эдийн засгийн үндсэн субъект болох үйлдвэрлэгч, хэрэглэгчдийн үйл хөдлөлийг онолын хувьд танин мэдүүлэхийг эрхэмлэнэ. Уг хичээл нь сургалтын төлөвлөгөөний дагуу олон улсын эдийн засгийн мэргэжлийн ангид заагдах дунд түвшний микро, макро, хөгжлийн эдийн засгийн онол хичээлүүдийг судлахад суурь болж өгөх болно.
Зорилт: Эдийн засгийн онолын судлах зүйл, судалгааны арга, эдийн засгийн үндсэн асуудлууд, эдийн засгийн тогтолцоо, зах зээлийн эдийн засгийн тогтолцооны үндсэн суурь ойлголтууд, микро эдийн засгийн онолын судлах зүйл, зах зээлийн тухай ойлголт, микро эдийн засгийн харилцаанд оролцогч субъектуудын зорилго, зах зээлийн эрэлт, нийлүүлэлт, тэнцвэр, микро эдийн засаг дахь төрийн оролцоо, түүний үр дүн , бизнесийн зохион байгуулалтын хэлбэрүүд, тэдгээрийн төсөөтэй болон ялгаатай талууд, бусдаас ялгарах давуу болон сул талууд, үйлдвэрлэлийн онол, үйлдвэрлэлийн функц, үйлдвэрлэлд нөлөөлөх хүчин зүйлс, тэдгээрийн оновчтой хэмжээг тодорхойлох асуудлууд,үйлдвэрлэлийн зардал, түүнийг ангилах болоод хэмжих, шийдвэр гаргалтанд ашиглах, зардлыг хамгийн бага байлгах асуудал, пүүсийн ашиг, түүнийг хамгийн их байлгах тухай асуудал, бүтээгдэхүүний зах зээлийн хэлбэрүүд, тэдгээрийн төсөөтэй болон ялгаатай талууд, давуу болон сул талууд, ашгаа хамгийн их байлгах шийдвэр гаргалтын төсөөтэй болон ялгаатай талууд, хүчин зүйлийн зах зээлийн хэлбэрүүд, зах зээл тус зах зээлийн эдийн засгийн онолын суурь ойлголтыг хэрэглэгчийн эрэлтэнд нийцүүлэн үйлдвэрлэх замаар ашиг олох пүүсийн шийдвэрийг энгийн сэдвүүдийн хүрээнд авч үзнэ.
Сурах бичиг: .Бакей, Р.Оросоо “Эдийн засгийн ухаан”УБ 1998, В.Норжванчиг “Микро эдийн засаг” УБ 2005, С.Авирмэд “Микро эдийн засаг” УБ 2006 Б.Баяраа, Д.Гансүлд “Микро экономикс” УБ 2005 Доминик Сальватор “Микро эдийн засгийн онол “УБ 2004
Мэдлэг: Зах зээлийн эдийн засгийн ухааны анхны эмх цэгцтэй ойлголтыг авч, микро эдийн засгийн онолын мэдлэгийн суурийг эзэмшинэ.
Чадвар: Микро эдийн засгийн энгийн харилцаа, өөрчлөлт, субъектуудын үйл хөдлөлийг эдийн засгийн онолын үндэслэлтэйгээр харж, тайлбарлан бичил шийдвэр гаргах чадварыг эзэмшинэ.
Дадал: Эдийн засгийн онолын бусад хичээлүүдийн суурийг олж авах бөгөөд бизнесийн удирдлагын салбарын хичээл, сэдвүүдэд микро эдийн засгийн онолын асуудлуудыг холбогдуулан авч үзэх дадал эзэмшинэ.
Дүгнэх журам: Нийт 100 оноо Үүнээс:
Явцын оноо 20 оноо
Улиралын шалгалт 30 оноо
Багшийн үнэлгээ: Багш 3 үндсэн хэлбэрээр үюутны мэдлэгийг дүгнэж 50 оноо өгнө. Үүнд:
o Ирц 10
o Идэвх 10
o Бие даалт 30
Оюутны анхааралд: Идэвхийг даалгавар болон хичээл идэвхитэй оролцож байгаа байдлаар нь дүгнэх болно.
Сэдвийн шалгалт 1 1-8 дахь долоо хоногийн хичээлийн сэдвийг багтаана.
Сэдвийн шалгалт 2 нь 9-15 долоо хоногийн хичээлийн сэдвийг багтаана.

<script src="http://www.gmodules.com/ig/ifr?url=http://www.yourminis.com/embed/google.aspx%3Fxheight%3D80%26xwidth%3D250%26mininame%3Dweather%26buildnumber%3D1%252E5%252E5%252E6%26title%3DWeather%252892101%2529%26accountname%3Dyourminis%26uri%3Dyourminis%252Fyourmi

 Хүчин зүйлсийн зах зээл  

Хөдөлмөрийн зах зээл  

Капиталийн зах зээл  

Төгс өрсөлдөөнт зах зээл  

Монополь зах зээл, пүүсийн бүтээгдэхүүн үйлчилгээний тоо хэмжээ  
  
 Бүтээгдэхүүг ба зардлын хамаарал 

 Пүүсийн онол, зах зээлийн хэлбэрүүд  

 Үйлдвэрлэлийн зардал
 Эрэлтийн хууль, нийлүүлэлтийн хууль    Ашиглах матерал À.Áàêåé, Ð.Îðîñîî “Ýäèéí çàñãèéí óõààí”ÓÁ 1998  
Â.Íîðæâàí÷èã “Ìиêðî ýäèéí çàñàã” УБ 2005, Ñ.Àâèðìýä 
“Ìиêðî ýäèéí çàñàã” ÓÁ 2006 Б.Баяраа, Д.Гансүлд “Микро 
экономик” УБ 2005

Микро эдийн засаг хичээлийн хөтөлбөр
1. Эдийн засгийн ухааны судлах зүйл, үүсэл хөгжил: Хэдийгээр эдийн засаг хүмүүсийн оршин амьдрах хэрэгслийг бий болгодог ч хэн юугаар, юуны тусламжтайгаар хүмүүст зайлшгүй хэрэгцээтэй зүйлийг шийдвэрлэж байна вэ гэдгийгтогтооххэрэгтэй. Иймд эдийн засаг, нийгмийн тодорхой зорилгод ашиглагдаж байгаа бүхий л зүйлсийг эдийн засгийн нөөц гэдэг байна. Энэ нь эдийн засгийн байгуулалтын үндсэн эх булаг нь болдог байна.
2.Эрэлт ба нийлүүлэлтийн тодорхойлолт Эрэлт, эрэлтийн хууль, нийлүүлэлт, нийлүүлэлтийн хууль, тэдгээрт нөлөөлөх хүчин зүйлсүүдийг авч үзнэ. Эрэлт гэж худалдан авах чадвараар баталгаажсан хэрэгцээг хэлнэ. Нийлүүлэлт гэж нөөцөөр баталгаажсан үйлдвэрлэлийг хэлнэ
3.Зах зээлийн тэнцвэр түүнд нөлөөлөх хүчин зүйлс Зах зээл дээр тогтсон тухайн тодорхой үнээр нийлүүлэх бүтээгдэхүүний тоо хэмжээ түүний эрэлтийн хэмжээтэй тэнцүү байх тийм нөхцөлийг зах зээлийн тэнвэр гэнэ. Өөрөөр хэлбэл илүүдэл ч үгүй хомсдол ч үгүй хэсгийг зах зээлийн тэнцвэр гэнэ.
4.Эрэлт нийлүүлэлтийн мэдрэмж Мэдрэмж, эрэлт, нийлүүлэлтээс хамаарах мэдрэмжийн талаар судална. Зах зээлийн эдийн засгйиг судлахад мэдрэмжийн үзүүлэлт чухал ач холбогдолтой. Мэдрэмж гэж аливаа нэг аргументийн өөрчлөлтийн үр дүнд функц хичнээн хэмжээгээр өөрчлөгдөх үйл явцыг хэлнэ. Өөрөөр хэлбэл эдийн засгийн нэг үзэгдлийн өөрчлөлтийн үр дүнд нөгөө үзэгдлийн тоо, хэмжээнд гарч байгаа өөрчлөлтийг мэдрэмж гэнэ. Мэдрэмж нь үнээс хамаарах эрэлтийн мэдрэмж, орлогоос хамаарах эрэлтийн мэдрэмж , үнээс хамаарах нийлүүлэлтийн мэдрэмж гэж байна.
5. Хэрэглэгчийн онол Төсвийн шулуун ба ялгаагүй муруй Зах зээлийн эдийн засгийн тогтолцооны микро түвшин дэх механизм зүй тогтлыг үйлдвэрлэлийн талаас нь пүүсийн онолоор судална. Аливаа хэрэглэгчийн гол зорилго нь хэрэгцээг хангах, ханамжаа дээд түвшинд байлгах явдал юм. Энэ үүднээс хэрэглэгч юуг, ямар хэмжээтэй худалдан авах гэдэг асуудалд хариулт өгөх шаардлага гарна. Хэрэглэгчийн онол нь зах зээлийн эрэлтийг тайлбарлахад чиглэгдэх тул эрэлтийн хуулийн орлогын болон орлуулалтын үр дүнгийн тусламжтайгаар тайлбарлаж болно. Төсвийн шулуун гэдэг нь тогтмол хэмжээний мөнгөн орлогоор янз бүрийн хослолыг харуулсан шугамыг хэлнэ. Хэрэглэгчийн хэрэгцээг ижил түвшинд хангах буюу хэрэглэгчид ижил хэмжээний ханамж өгөх тухайн хоёр төрлийн барааны боломжит бүх хослолыг харуулсан муруй, ялгаагүй зэргийг авч судална. Төсвийн шугам бол хэрэглэгч юуг хичнээн хэмжээтэй худалдан авахыг харуулдаг байхад ялгаагүй муруй нь хэрэглэгчийн худалдан авах хүсэл ханамжийн байдлыг илэрхийлнэ.
6.Пүүсийн онол, зах зээлийн хэлбэрүүд Зах зээлийн нийлүүлэлтийн талыг буюу үйлдвэрлэлийн асуудлыг пүүсээр төлөөлүүлж судалдаг. Өөрөөр хэлбэл үйлдвэрлэлийн холбогдолтой шийдвэрийг үйлдвэрлэгч хэрхэн гаргахыг пүүсийн онолоор авч үзнэ. Эдийн засгийн ухаан бараа үйлчилгээний үйлдвэрлэл, хуваарилалтын үйл явцыг судлан эдгээр үйл ажиллагааг хамгийн сайэ зохион байгуулах талаар зөвлөмж боловсруулахдаа оновчтой байх зарчмыг үндэс болгодог.


Оновчтой байх зарчим гэдэг нь эдийн засгийн үйл ажиллагаанд оролцогсод бүгдээрээ үр өгөөжтэй ажиллах өөрөөр хэлбэл, хамгийн бага нөөц зарцуулан өөрийн дээд хэмжээний хэрэглээг хангах эрмэлзлэлтэй байхыг хэлэнэ.
7.Бүтээмж буурах хууль Пүүсийн хамгийн их ашигтай байх нөхцөл, бутээмж буурах хууль зэргийн судална. Тогтмол орцтой хослон хэрэглэгдэх хувьсах орцын хэмжээ нэмэгдэх тусам үйлдвэрлэлийн хэмжээ өсч байснаа тодорхой түвшинд хүрээд буурах зүй тогтлыг үр өгөөж буурах хууль гэнэ. өөрөөр хэлбэл тогтмол хүчин зүйлийн хэмжээ өөрчлөгдөөгүй үед хувьсах хүчин зүйл нэг нэгжээр нэмэгдэхэд хувьсах хүчин зүйлийн дараалсан нэгж бүр нийт бүтээгдэхүүнийг нмэгдүүлэх бөгөөд гэхдээ түрүүчийн нэгжээсээ багаар нэмэгдүүлдэг хуулийг хүчин зүйлийн бүтээмж буурах хууль гэж нэрлэнэ.
8.Төгс өрсөлдөөнт зах зээл Зах зээлийн бүрдүүлэгч хүчин зүйлс, төгс өрсөлдөөний хэлбэр, шинж, ашиг хамгийн их байх нөхцөл,төгс өрсөлдөөнт зах зээл дээрх эрэлтийн муруйн онцлог зэргийг авч үзнэ. Ялгаваргүй буюу ижил төрлийн бүтээгдэхүүний маш олон үйлдвэрлэгч, борлуулагчдыг төгс өрсөлдөөнт ба чөлөөт өрсөлдөөнт зах зээл гэнэ. өрсөлдөөнд ороцогчдын тоо хязгааргүй бөгөөд зах зээлд туйлын чөлөөтэй орж гарч байх явдал юм.
9.Монополь зах зээл Монополь зах зээлийн шинж. Түүний гол шинж , энэ зах зээлд ашиг хамгийн их байх нөхцөл зэргийг авч үзнэ. Цэвэр төгс монополь гэж бүх буюу ихэнх үйлдвэрлэлийг хяналтандаа аваад бараа болон үйлчилгээний үнэнд нөлөөлөх боломжийг олсон зах зээлийн бүтцийг хэлнэ. Өөрөөр хэлбэл аливаа бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл, борлуулалтыг дангаараа ноёрхогчийг монополь гэнэ.
10.Олигополь зах зээл Олигополь зах зээлийн онцлог, үнийг яаж тогтоох энэ зах зээлд үнэ яаж тогтох, хамгийн их ашигтай байх нөхцөлийг авч үзнэ. Ялгавартай болон ялгаваргүй барааны цөөн үйлдвэрлэгч ба борлуулагчтай зах зээлийг олигополь зах зээл гэнэ. Өөрөөр хэлбэл харьцангуй цөөн тооны пүүс тухайн бүтээгдэхүүний зах зээлд ноёрхол тогтоосон үед олигополь үүсдэг байна. Олигополийн нэг хэлбэр нь дуаполь бөгөөд тухайн бүтээгдэхүүний зах зээлд хоёрхон нийлүүлэгч ноёрхол тогтоосон үед дуаполь бий болдог.
11.Монопольт өрсөлдөөнт зах зээл Ялгавартай бүтээгдэхүүний харьцангуй олон үйлдвэрлэгч борлуулагчийг монополь өрсөлдөөн гэнэ. Өөрөөр хэлбэл ерөнхийдөө нэг салбарт хамрагддаг, хоорондоо төстэй боловч ялгаатай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг, нууц хэлцэлгүй, харьцангуй олон тооны пүүсээс тогтсон зах зээлийн бүтцийг монопольт өрсөлдөөн гэнэ. Монопольт өрсөлдөөн нь төгс өрсөлдөөнтэй нэлээд ойр боловч зарим талаараа монополийн шинжийг агуулсан байна. Үндсэн шинжүүд нь харьцангуй олон тооны өрсөлдөгч пүүсээс тогтох, бүтээгдэхүүний ялгаварал ихтэй байх, салбарт орж гарах чөлөөтэй байдал, тухайн салбарт хөдөлмөр материал санхүүгийн нөөцийг дээд зэргээр дайчлах, тухайн салбарт ялгавартай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байгаа үйлдвэрлэгчид барааны үнийг тогтооход харьцангуй нөлөө үзүүлэх.
12.Үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлсийн зах зээл Аливаа бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх, үйлчилгээ явуулахад тодорхой хэмжээний үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлсийг зайлшгүй ашигладаг . Үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлс нь төрөл бүрийн нөөцүүдийг авч үзэж судална. Бүтээгдэхүүн үйлчилгээний зах зээл дээр пүүс үйлдвэрлэгчийн буюу нийлүүлэгчийн үүргийг, харин өрх гэр хэрэглэгчийн үүргийг гүйцэтгэж байсан бол үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлсийн зах зээл дээр энэ үүргүүд эсрэгээр өөрчлөгдөнө. Өөрөөр хэлбэл, тухайн зах зээлийн эрэлтийг пүүс бий болгоно. Харин дараах хүчин зүйлсүүдийн нийлүүлэлтийг өрх гэр бий болгоно. Хөдөлмөр, капитал, газар . Энэ зах зээл дээр тухайн орны хүн амын мөнгөн орлого бүрэлдэж байдаг учир, өөрөөр хэлбэл өрх гэрүүд хөдөлмөр капитал зэрэг үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлсээ ашиглуулсны төлөө орлого олж байдаг.
13.Хөдөлмөрийн зах зээл Ямар нэгэн ашигтай үр дүнд хүрэхэд чиглэгдсэн хүний биеийн болон оюуны хүчний зацуулалтыг хөдөлмөр гэнэ. Хөдөлмөр нь хувь хүн, өрхийн аж ахуйн мэдэлд байдаг тул тэд зах зээлд хөдөлмөрөө нийлүүлэх талаар авч үзэнэ. Хөдөлмөр бол нийгмийн байнга өсөн нэмэгдэж байгаа материалын болон оюун санааны хэрэгцээг хангах эх сурвалж юм. Иймд ямар нэг үр ашигтай үр дүнд хүрэхэд чиглэгдсэн хүний биеийн болон оюуны хүчний зарцуулалтыг хөдөлмөр гэнэ. Хөдөлмөр зарцуулалтын хэмжээг ажлын цагийн үргэлжлэх хугацаагаар хэмжинэ.
14.Капиталийн зах зээл Капитал гэдэг нь латин гаралтай үг бөгөөд анх “Үндэстэн эд хөрөнгө” гэсэн утгатай байсан. Капитал гэсэн нэр томъёо нь материйллаг эд зүйлс болон материаллаг бус эд зүйлсийг багтаасан өргөн хүрээтэй ойлголт юм. Капиталын зах зээл нь эрэлт нийлүүлэлтийн онолын дагуу тайлбарлагдана. Үйлдвэрлэлийн бусад хүчин зүйлийн нэгэн адил капиталын эрэлт үүсмэл шинжтэй байна. Катиталын эрэлт нийлүүлэлтийн загварыг авч үзэхдээ капиталын тоо хэмжээг болон түүний үгийг харгалзах ёстой байдаг. Пүүсэд хэрэгцээтэй бүх төрлийн тоног төхөөрөмж төрлийн тоног төхөөрөмж, байшин барилгыг хэмжихийн тулд үйлдвэрлэлийн хэрэгсэл капитал худалдан авахад шаардагдах мөнгөний тоо хэмжээг тооцно. Өөрөөр хэлбэл капиталын тоо хэмжээг машины тоогоор бус харин машин худалдан авахад зарцуулах төгрөгөөр хэмжинэ гэсэн үг.
15. Капиталын зах зээлийн онцлог зээлийн хүү Зээлийн хүү бол мөнгийг хэрэглэсний төлөө төлж буй үнэ юм. Өөрөөр хэлбэл, 1 долларыг нэг жилийн дотор ашигласныхаа төлөө төлөх мөнгөний тоо хэмжээ юм. Зээлийн хүү нь мөнгөний абсолют хэмжээг бус харьцангуй хувийг харуулна. Зээлийн хүү нь капиталын үйлдвэрлэлийн түвшин болон бүтцэд нэг зэрэг нөлөөлдөг чухал үнэ юм. Мөнгөний ханш уналтын үед зээлийн хүү хоёр хэлбэртэй байна.
1. Мөнгөн буюу нэрлэсэн зээлийн хүү
2. Бодит зээлийн хүү
16.Газрын зах зээл Нийгмийн аливаа үйлдвэрлэлийг явуулахад газар, байгалийн баялаг нь түүний материаллаг үндэс, урьдчилах нөхцөл нь болдог. Эдийн засгийн янз бүрийн салбаруудад газрын гүйцэтгэх үүрэг үйлдвэрт газар үйлдвэрлэлийг байршуулах суурийн үүрэг, олзворлох аж үйлдвэрт газрын гүн дэх ашигт малтмал чухал үүрэгтэй. Харин эдгээр салбарын үр дүнд газрын үржил шим ямар ч ач холбогдолгүй. Тэгвэл хөдөө аж ахуйд газар нь энэ салбарын оршин хөгжих материаллаг үндэс төдийгүй үйлдвэрлэлийг явуулах хамгийн чухал хүчин зүйл болдог.

Микро эдийн засаг хичээлийн стандарт
Өмнөх холбоо:
Хичээл заах багш:
Е-mail: tsatsral_8899@ yahoo.com
Мэргэжил: Эдийн засагч
Хичээлийн цаг: Нийт 32 лекц 32 сем
Ажлын цаг: Долоо хоногт 2:2
Багц цаг: 3кр
Хэвтээ тэнхлэгээр :
Босоо тэнхлэгээр: Статистик, Эконометрик, Олон улсын худалдаа, Макро эдийн засаг гэх мэт мэргэжлийн суурь хичээлүүдийг үзэж судалахад үндэс болно.
Зорилго: Энэ хичээлээр зах зээлийн эдийн засгийн ухааны анхны эмх цэгцтэй ойлголтыг өгөх ба үүгээрээ бэлтгэж буй мэргэжилтнүүдэд эдийн засгийн үндсэн субъект болох үйлдвэрлэгч, хэрэглэгчдийн үйл хөдлөлийг онолын хувьд танин мэдүүлэхийг эрхэмлэнэ. Уг хичээл нь сургалтын төлөвлөгөөний дагуу олон улсын эдийн засгийн мэргэжлийн ангид заагдах дунд түвшний микро, макро, хөгжлийн эдийн засгийн онол хичээлүүдийг судлахад суурь болж өгөх болно.
Зорилт: Эдийн засгийн онолын судлах зүйл, судалгааны арга, эдийн засгийн үндсэн асуудлууд, эдийн засгийн тогтолцоо, зах зээлийн эдийн засгийн тогтолцооны үндсэн суурь ойлголтууд, микро эдийн засгийн онолын судлах зүйл, зах зээлийн тухай ойлголт, микро эдийн засгийн харилцаанд оролцогч субъектуудын зорилго, зах зээлийн эрэлт, нийлүүлэлт, тэнцвэр, микро эдийн засаг дахь төрийн оролцоо, түүний үр дүн , бизнесийн зохион байгуулалтын хэлбэрүүд, тэдгээрийн төсөөтэй болон ялгаатай талууд, бусдаас ялгарах давуу болон сул талууд, үйлдвэрлэлийн онол, үйлдвэрлэлийн функц, үйлдвэрлэлд нөлөөлөх хүчин зүйлс, тэдгээрийн оновчтой хэмжээг тодорхойлох асуудлууд,үйлдвэрлэлийн зардал, түүнийг ангилах болоод хэмжих, шийдвэр гаргалтанд ашиглах, зардлыг хамгийн бага байлгах асуудал, пүүсийн ашиг, түүнийг хамгийн их байлгах тухай асуудал, бүтээгдэхүүний зах зээлийн хэлбэрүүд, тэдгээрийн төсөөтэй болон ялгаатай талууд, давуу болон сул талууд, ашгаа хамгийн их байлгах шийдвэр гаргалтын төсөөтэй болон ялгаатай талууд, хүчин зүйлийн зах зээлийн хэлбэрүүд, зах зээл тус зах зээлийн эдийн засгийн онолын суурь ойлголтыг хэрэглэгчийн эрэлтэнд нийцүүлэн үйлдвэрлэх замаар ашиг олох пүүсийн шийдвэрийг энгийн сэдвүүдийн хүрээнд авч үзнэ.
Сурах бичиг: .Бакей, Р.Оросоо “Эдийн засгийн ухаан”УБ 1998, В.Норжванчиг “Микро эдийн засаг” УБ 2005, С.Авирмэд “Микро эдийн засаг” УБ 2006 Б.Баяраа, Д.Гансүлд “Микро экономикс” УБ 2005 Доминик Сальватор “Микро эдийн засгийн онол “УБ 2004
Мэдлэг: Зах зээлийн эдийн засгийн ухааны анхны эмх цэгцтэй ойлголтыг авч, микро эдийн засгийн онолын мэдлэгийн суурийг эзэмшинэ.
Чадвар: Микро эдийн засгийн энгийн харилцаа, өөрчлөлт, субъектуудын үйл хөдлөлийг эдийн засгийн онолын үндэслэлтэйгээр харж, тайлбарлан бичил шийдвэр гаргах чадварыг эзэмшинэ.
Дадал: Эдийн засгийн онолын бусад хичээлүүдийн суурийг олж авах бөгөөд бизнесийн удирдлагын салбарын хичээл, сэдвүүдэд микро эдийн засгийн онолын асуудлуудыг холбогдуулан авч үзэх дадал эзэмшинэ.
Дүгнэх журам: Нийт 100 оноо Үүнээс:
Явцын оноо 20 оноо
Улиралын шалгалт 30 оноо
Багшийн үнэлгээ: Багш 3 үндсэн хэлбэрээр үюутны мэдлэгийг дүгнэж 50 оноо өгнө. Үүнд:
o Ирц 10
o Идэвх 10
o Бие даалт 30
Оюутны анхааралд: Идэвхийг даалгавар болон хичээл идэвхитэй оролцож байгаа байдлаар нь дүгнэх болно.
Сэдвийн шалгалт 1 1-8 дахь долоо хоногийн хичээлийн сэдвийг багтаана.
Сэдвийн шалгалт 2 нь 9-15 долоо хоногийн хичээлийн сэдвийг багтаана.